Kiedy mówimy o męskich hormonach, zazwyczaj myślimy o testosteronie – symbolu siły, energii i libido. Jednak męska gospodarka hormonalna to znacznie bardziej złożony system. Dwa kluczowe, często pomijane elementy tej układanki to DHT (dihydrotestosteron) oraz estradiol, czyli hormon najczęściej kojarzony z kobietami. Jaką rolę pełnią w organizmie mężczyzny? I dlaczego zarówno ich nadmiar, jak i niedobór, może prowadzić do poważnych problemów zdrowotnych? W tym artykule przyjrzymy się im bliżej.

DHT = „superandrogen”

Dihydrotestosteron (DHT) to biologicznie aktywna forma testosteronu. Powstaje w organizmie poprzez działanie enzymu 5α-reduktazy, który przekształca testosteron w DHT. Choć stanowi zaledwie około 10% puli androgenów, jego siła działania jest imponująca – wiąże się z receptorami androgenowymi 2-3 razy silniej niż testosteron.

Za co odpowiada DHT?

• Rozwój cech płciowych – jest niezbędny w formowaniu męskich narządów płciowych u płodów.

• Owłosienie – odpowiada za zarost na twarzy i owłosienie ciała w okresie dojrzewania.

• Libido i funkcje seksualne – wspiera popęd płciowy i zdrowie prostaty (choć w nadmiarze może ją powiększać).

• Masa mięśniowa i siła – pomaga w budowie mięśni, choć w mniejszym stopniu niż testosteron.

Jaki jest orientacyjny zakres referencyjny? 30-85 ng/dL (wartości mogą się różnić w zależności od laboratorium, wieku i stylu życia)

Co jeśli jest nieprawidłowy poziom DHT?

Zarówno niedobór, jak i nadmiar tego hormonu, mogą wywołać w naszym organizmie działania niepożądane.

Zbyt niski poziom DHT

• Brak energii

• Spadek libido

• Słaba odpowiedź na TRT (Testosterone Replacement Therapy)

Zbyt wysoki poziom DHT

• Łysienie androgenowe (typowe męskie łysienie), szczególnie u osób genetycznie podatnych

• Przerost prostaty (co może prowadzić do problemów z oddawaniem moczu)

• Trądzik – przez nadmierną stymulację gruczołów łojowych.

Pamiętaj że winowajcą wypadania włosów po TRT może być DHT – u niektórych rozważa się środki hamujące 5α-reduktazę (np. finasteryd), choć ich stosowanie budzi kontrowersje (mogą obniżać libido i wywoływać tzw. post-finasteride syndrome).

Estradiol, czyli kobiecy hormon w męskim ciele

Estrogen jest jednym z żeńskich hormonów płciowych. Odgrywa kilka ważnych ról w organizmie, w tym rozwój drugorzędowych cech płciowych. Ma trzy typy – estron, estradiol i estriol. Skupimy się na estradiolu (E2), najważniejszym estrogenie w organizmie człowieka, którego obecność u mężczyzn jest absolutnie kluczowa. U panów estradiol powstaje głównie w wyniku konwersji testosteronu pod wpływem enzymu aromatazy. 

Produkcja estradiolu dzieli się na dwa obszary:

• 20% jest syntezowane w jądrach i nadnerczach

• 80 % jest syntezowane w skórze, mózgu, kościach i tkance tłuszczowej (przez co posiadanie dodatkowej tkanki tłuszczowej może powodować wzrost poziomu tego hormonu)

Dlaczego estradiol jest ważny dla mężczyzny? Bierze udział w różnych ważnych funkcjach organizmu, dlatego ważne jest utrzymanie prawidłowego poziomu tego hormonu, aby cieszyć się zdrowym życiem.

• Zdrowie kości – to właśnie estradiol, a nie testosteron, zapobiega osteoporozie u mężczyzn (wpływając na proces kościotworzenia poprzez hamowanie działania interleukiny 6 i nasilenie wydzielania kalcytoniny)

• Funkcje poznawcze – wpływa na pamięć, koncentrację i nastrój

• Libido i erekcje – choć to testosteron „rozpala ogień”, to estradiol pomaga go utrzymać – zarówno w zakresie libido, jak i funkcji naczyń krwionośnych

• Przebieg procesu spermatogenezy, czyli produkcji plemników – wpływa na jakość nasienia w zakresie poprawnej liczny, ruchliwości i morfologii plemników

• Kształowanie profilu lipidowego – obniżenie poziomu cholesterolu całkowitego oraz zmniejszenie frakcji LDL i związane z tym działanie ochronne na układ sercowo-naczyniowy

• Regulacja tłuszczu – prawidłowy poziom estradiolu pomaga kontrolować odkładanie się tkanki tłuszczowej

Kiedy estradiol szkodzi?

Najważniejsze jest zachowanie równowagi między estrogenem i testosteronem, aby testosteron działał prawidłowo.

• Za niski poziom może prowadzić do obniżonego libido, gromadzenia się tłuszczu wokół brzucha, większe prawdopodobieństwo wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych i cukrzycy typu 2, złego samopoczucia, a nawet łamliwości kości.

• Za wysoki poziom może powodować ginekomastię (powiększenie piersi), zatrzymanie wody, obniżenie nastroju i spadek energii, zmniejszenie produkcji plemników, obniżone libido, problem z uzyskaniem erekcji.

Niektóre czynniki jak choroby przewlekłe (cukrzyca, otyłość), ekstrymalna dieta i ćwiczenia, stosowanie niektórych leków czy ziół (jak miłorząb czy żeń-szeń) mogą powodować wahania poziomu estrogenu.

Jakie są normy poziomu estrogenu u mężczyzn?

Stężenie estradiolu różni się w zależności od płci, wieku, stanu zdrowia oraz przebytych lub czynnych chorób. W przeciwieństwie do kobiet, poziom estrogenu u mężczyzn wzrasta wraz z wiekiem, jest to naturalny proces. Według Mayo Medical Labs, normalne poziomu estradiolu u mężczyzn to:

• Przed okresem dojrzewania do 13 pg/ml

• Podczas dojrzewania do 40 pg/ml

• U dorosłego mężczyzny 10 – 40 lub 50 pg/ml (w zależności od źródeł)

Estradiol oznaczany jest różnymi metodami, co wpływa na różnicę w podawanych zakresach referencyjnych i przyjmowanych jednostkach.

Jak wykonać badanie?

• Badanie należy wykonać na czczo

• Zaleca się, aby nie przyjmować produktów lub leków zawierających biotynę (witaminę B7) conajmniej 12 godzin przed badaniem

• Niektóre leki mogą wpływać na poziom estradiolu (np. klomifen i diazepam) – należy poinformować lekarza o ich stosowaniu

Jak naturalnie wpłynąć na poziom estrogenów? Po najlepsze rady skonsultuj się z naszymi specjalistami – oni podpowiedzą Ci dokładnie co dla Ciebie będzie najlepszą opcją.

• Zwracaj uwagę na produkty zwiększające poziom estrogenu (np. soja, nasiona sezamu, siemię lniane czy otręby pszenne)

• Utrzymuj zdrową masę ciała

• Zmniejsz stres

Wzrost estrogenów po TRT?

Czy wiesz, że testosteron podany w ramach terapii może zamienić się w estrogen? Jest to częsty efekt uboczny – zwłaszcza u osób z nadwagą, u których aktywność enzymu aromatazy jest zwiększona. Jakie są tego skutki? Zamiast poprawy samopoczucia – obrzęk, tkliwość piersi czy wahania nastroju. Na szczęście są sposoby, by temu zapobiec – od dostosowania dawki, przez zmianę schematu iniekcji, po ewentualne zastosowanie inhibitorów aromatazy (np. anastrazol). Ale uwaga: zbyt niski poziom estradiolu może być równie niebezpieczny. Dlatego kluczowe jest mądre monitorowanie terapii.

Hormonalna równowaga: klucz do zdrowia

Układ hormonalny to precyzyjny mechanizm, w którym testosteron, DTH i estradiol grają rolę zespołu. Wystarczy, że jeden z muzyków się „rozstroi”, by zepsuć cały koncert. Nadmiar aromatazy? Powoduje to więcej estradiolu, mniej testosteronu i powrót objawów „niskiego T”. Zablokowanie DHT finasterydem? Może zmniejszyć łysienie, ale czasem kosztem libido i problemów emocjonalnych.

Dlatego wszystkie ingerencje – czy to suplementacja czy leki – powinny być prowadzone pod nadzorem lekarza, który zna tę hormonalną symfonię od podszewki.

Podsumowanie

Jeśli jesteś na TRT lub rozważasz terapię, pamiętaj, że nie chodzi tylko o to żeby “podnieść testosteron”. Równowaga między testosteronem, DHT i estradiolem decyduje o tym, czy terapia będzie skuteczna i bezpieczna. Zrozumienie tego, to kolejny krok ku bardziej świadomej trosce o swoje zdrowie.

Zadbaj o swój poziom testosteronu – zrób pierwszy krok już dziś na www.t-clinic.pl.

Źródła:

• https://alabsport.pl/blog/estradiol-u-mezczyzn/?srsltid=AfmBOoruk3aeYgvBfpKDvzrJHwx6zCJglrsyxliHQ4lsdMXGZ9tY4HVN

• Wibowo E, Schellhammer P, Wassersug RJ. Role of estrogen in normal male function: clinical implications for patients with prostate cancer on androgen deprivation therapy.

• Kondarewicz A. i in. (2008). Estrogeny w męskim układzie płciowym. Postępy Biologii Komórki. Vol. 35, Nr 4, s. 499-516.

• https://www.synevo.pl/estradiol/

• https://diag.pl/pacjent/artykuly/estradiol-czym-jest-i-za-co-odpowiada/

• https://www.metropolisindia.com/blog/preventive-healthcare/dht-dihydrotestosterone-what-it-is-side-effects–levels

• https://diag.pl/sklep/badania/dihydrotestosteron-dht/

• The role of dihydrotestosterone in androgen action. Endocrine Reviews, 2001; 22(4): 540–557. https://doi.org/10.1210/edrv.22.4.0437