Terapia testosteronem – na czym polega i dla kogo jest przeznaczona?

Brak energii, spadek formy na siłowni, mniejsza ochota na seks, gorszy nastrój. Wielu mężczyzn po czterdziestce przypisuje to zmęczeniu pracą albo po prostu wiekowi. Czasem jednak przyczyna jest bardziej konkretna: obniżony poziom testosteronu. Skąd to wiadomo i co dalej, jeśli badanie krwi rzeczywiście pokaże niski wynik? Terapia testosteronem bywa dobrym rozwiązaniem, ale nie jest lekiem na wszystko.

Czym jest terapia testosteronem?

Terapia zastępcza testosteronem, w skrócie TRT, polega na uzupełnianiu hormonu, którego organizm produkuje za mało. Testosteron odpowiada nie tylko za popęd seksualny i erekcje, ale też za masę mięśniową, gęstość kości, nastrój i ogólną energię do działania. Kiedy jego poziom spada poniżej normy i pojawiają się związane z tym dolegliwości, mówi się o zespole niedoboru testosteronu, czasem nazywanym też hipogonadyzmem.

Celem leczenia nie jest podbicie wyniku ponad normę ani „wzmocnienie” zdrowego mężczyzny. Chodzi o przywrócenie stężenia hormonu do fizjologicznego zakresu i złagodzenie objawów, które realnie obniżają jakość życia.

Skąd wiadomo, że to rzeczywiście niedobór testosteronu?

Samo złe samopoczucie to za mało, żeby rozpoznać niedobór. Do typowych objawów należą spadek libido, problemy z erekcją, przewlekłe zmęczenie, obniżony nastrój, utrata masy mięśniowej przy jednoczesnym przyroście tkanki tłuszczowej oraz gorsza koncentracja. Dopiero połączenie takich objawów z niskim wynikiem badania krwi pozwala postawić diagnozę.

NIEDOBÓR TESTOSTERONU =
objawy + obniżony poziom testosteronu

Badanie robi się rano, najlepiej między 7 a 10, bo poziom testosteronu w ciągu dnia naturalnie spada. Jeśli wynik jest niski lub graniczny, zwykle powtarza się pomiar w innym dniu, żeby wykluczyć przypadkowe wahanie. Warto też pamiętać, że sam spadek testosteronu z wiekiem jest do pewnego stopnia naturalny, dlatego lekarz zawsze patrzy na całość obrazu, a nie na jedną liczbę z wyniku. Dokładne wartości referencyjne w zależności od wieku znajdziesz w artykule Normy testosteronu u mężczyzn.

Dla kogo jest przeznaczona terapia testosteronem?

Terapia jest rozważana u mężczyzn, u których potwierdzono niski poziom testosteronu razem z typowymi objawami klinicznymi. Dotyczy to między innymi osób z hipogonadyzmem wynikającym z chorób jąder lub przysadki, a także części mężczyzn z tak zwanym późno ujawniającym się niedoborem testosteronu, związanym z wiekiem i chorobami towarzyszącymi, jak otyłość czy cukrzyca typu 2. W tej ostatniej grupie ryzyko niedoboru jest wyraźnie wyższe niż w populacji ogólnej.

To, czy dana osoba faktycznie skorzysta na leczeniu, zależy jednak od indywidualnej sytuacji. Zdarza się, że po redukcji masy ciała, poprawie snu czy leczeniu chorób współistniejących poziom testosteronu wraca do normy bez farmakoterapii. Jeśli zastanawiasz się, czy Twoja sytuacja kwalifikuje się do leczenia, więcej na ten temat przeczytasz w artykule Niedobór testosteronu u mężczyzn – czy terapia testosteronem to dobre rozwiązanie?

Kiedy terapii nie można zastosować?

Przeciwwskazania dzieli się na bezwzględne i względne.

Do bezwzględnych należą między innymi rak prostaty, rak piersi u mężczyzny, planowanie ojcostwa w najbliższym czasie (testosteron hamuje płodność) oraz istotnie podwyższony hematokryt, który zwiększa ryzyko zakrzepicy. W takich sytuacjach terapii się nie włącza.

Przeciwwskazania względne, czyli takie, przy których leczenie bywa możliwe pod ścisłą kontrolą lekarza, obejmują między innymi nasilone objawy z dolnych dróg moczowych związane z przerostem prostaty, podwyższone PSA czy przebyte epizody sercowo-naczyniowe. W tych przypadkach decyzję zawsze podejmuje lekarz po dokładnej ocenie ryzyka i korzyści.

Jak wygląda przebieg terapii?

Testosteron można podawać na kilka sposobów: w postaci zastrzyków domięśniowych, żelu do stosowania na skórę lub rzadziej plastrów. Wybór formy zależy od preferencji, stylu życia i tego, jak stabilny poziom hormonu chce się uzyskać. Zastrzyki podaje się zwykle co kilka tygodni, żel nakłada się codziennie.

Przed rozpoczęciem leczenia lekarz zleca komplet badań, a w trakcie terapii regularnie kontroluje poziom testosteronu, morfologię (zwłaszcza hematokryt) oraz PSA. Pierwsze efekty, jak poprawa libido czy energii, pacjenci zauważają zwykle po kilku, kilkunastu tygodniach, natomiast pełną ocenę skuteczności robi się zwykle po około pół roku leczenia. Terapia może być kontynuowana przez wiele lat, o ile korzyści przeważają nad ryzykiem i badania kontrolne wypadają prawidłowo. To, jak długo potrwa leczenie w konkretnym przypadku, zależy między innymi od przyczyny niedoboru, o czym więcej piszemy w artykule Czas trwania terapii testosteronem (TRT).

Ile to kosztuje?

Koszty zależą przede wszystkim od formy preparatu oraz od tego, czy uwzględniamy też wizyty i badania kontrolne. Same preparaty, w zależności od rodzaju, to zwykle wydatek rzędu kilkudziesięciu do kilkuset złotych miesięcznie. Do tego trzeba doliczyć konsultacje lekarskie oraz okresowe badania krwi, które są nieodłączną częścią bezpiecznie prowadzonej terapii. Warto też wiedzieć, że terapia testosteronem nie jest obecnie refundowana przez NFZ, co szerzej opisujemy w artykule Refundacja terapii testosteronem.

Najważniejsze informacje

• Terapię testosteronem rozpoczyna się dopiero po potwierdzeniu niskiego poziomu hormonu w badaniu krwi razem z obecnością typowych objawów, a nie na podstawie samego złego samopoczucia.
• Nie każdy może stosować TRT. Rak prostaty, rak piersi u mężczyzny, aktywne planowanie ojcostwa czy zbyt wysoki hematokryt to przeciwwskazania, które wykluczają leczenie.
• Testosteron podaje się w formie zastrzyków lub żelu.
• Terapia wymaga regularnej kontroli: poziomu testosteronu, morfologii i PSA, zwłaszcza w pierwszym roku leczenia.
• Decyzję o rozpoczęciu i sposobie prowadzenia terapii zawsze podejmuje lekarz po indywidualnej ocenie ryzyka i korzyści.

Podsumowanie

Terapia testosteronem potrafi realnie poprawić samopoczucie, energię i życie intymne, ale tylko wtedy, gdy jest dobrze dobrana i prowadzona pod kontrolą lekarza. Kluczem jest rzetelna diagnostyka na start i regularne badania kontrolne w trakcie leczenia.

Jeśli chcesz skonsultować swój problem, możesz umówić wizytę w T-clinic.

Najczęściej zadawane pytania

Czy niski testosteron zawsze wymaga leczenia hormonalnego? Nie. Jeśli objawy są łagodne albo wynikają głównie z otyłości, złego snu czy stresu, często pomaga zmiana stylu życia i leczenie chorób współistniejących, bez konieczności podawania hormonu.

Czy terapia testosteronem wpływa na płodność? Tak, może ją czasowo obniżać, ponieważ zewnętrzny testosteron hamuje własną produkcję hormonu w jądrach. Mężczyźni planujący ojcostwo powinni omówić to z lekarzem przed rozpoczęciem leczenia.

Czy terapia testosteronem jest bezpieczna dla serca i prostaty? Przy prawidłowej kwalifikacji pacjenta i regularnym monitorowaniu terapia jest uznawana za bezpieczną, ale wymaga ostrożności u osób z chorobami układu krążenia czy dolegliwościami ze strony prostaty. Dlatego badania kontrolne są tak ważne.

Jak długo trwa terapia testosteronem? To zależy od przyczyny niedoboru i reakcji organizmu na leczenie. Czasem trwa kilka miesięcy, w innych przypadkach jest kontynuowana przez wiele lat, pod warunkiem regularnych kontroli.

Czy mogę sam sobie zlecić badanie testosteronu i rozpocząć terapię? Badanie można wykonać samodzielnie, ale rozpoznanie niedoboru i decyzję o leczeniu powinien postawić lekarz, bo wymaga to zestawienia wyniku z objawami i wykluczenia przeciwwskazań.

Źródła

1. Rabijewski M., Rozpoznawanie i leczenie zespołu niedoboru testosteronu u mężczyzn, Przegląd Urologiczny: http://www.przeglad-urologiczny.pl/artykul.php?1394
2. Rekomendacje EAU dotyczące postępowania w męskim hipogonadyzmie związanym z późnym wiekiem, Postępy Andrologii Online: https://postepyandrologii.pl/wp-content/uploads/2021/09/PAO_1-2019_REKOMENDACJE-EAU_A_09-10-2019.pdf
3. Diagnostyka zespołu niedoboru testosteronu, Diagnostyka+: https://diag.pl/pacjent/artykuly/poziom-testosteronu-a-wiek-tabela-uwarunkowania/
4. Tsametis, Christos P., and Andrea M. Isidori. „Testosterone replacement therapy: for whom, when and how?.” Metabolism 86 (2018): 69-78. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29530796/
5. Farmakokinetyka i bezpieczeństwo preparatów testosteronu, Przegląd Urologiczny: http://www.przeglad-urologiczny.pl/artykul.php?1487
6. Bhasin S. i wsp., Testosterone Therapy in Men With Hypogonadism: An Endocrine Society Clinical Practice Guideline, J Clin Endocrinol Metab, 2018: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29562364/
7. Guideline of guidelines: testosterone therapy for testosterone deficiency, BJUI International: https://bjui-journals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/bju.14899